Чӣ гуна бояд Худоро шинохт?



Чӣ фарқе байни Худое, ки мо дар зеҳн дорем ва Худои воқеӣ вуҷуд дорад?

Равоншиносон ва файласуфон мегӯянд, ки шарти лозим барои шинохти ашё, табақабандии онҳост. Табақабандии ашё, ба маънои таъйини ҳадду марз байни онҳост. Агар ин гуна бошад, зеҳни инсон қодир ба шинохти Худованд нахоҳад буд; чаро ки Худованд ҳадду марзе надорад, пас наметавонад дар табақабандиҳои зеҳн бигунҷад. Ин нукта, дар омӯзаҳои динӣ ҳам ба туруқи гуногун баён шудааст.

Ҳатто дақиқтарин тавсифҳои андешаи башар аз Худованд, сохта ва махлуқи зеҳни худи башар аст; пас наметавонад ҳикоятгари холиқ бошад.”[1]

Тафаккур дар бораи чигунагии Худо ҷуз ҳайронӣ ҳосиле нахоҳад дошт.”[2]

Худованд чигунагӣ надорад то битавон дар бораи чигунагии ӯ сухан гуфт.”[3]

На танҳо тафаккур дар бораи зоти Худо дар ҳадди тавони зеҳни башар нест, балки зеҳни башар аз дарки сифоти зоти Худованд ҳамчун илму ҳаёт нотавон аст; чаро ки сифоти Парвардигор низ ҳамчун зоти ӯ номаҳдуданд. Истидлол бар адами тавоноии зеҳн барои дарки Худованд ва сифоти зоти ӯ, як истидлоли ақлӣ аст, ва истидлолҳои ақлӣ, ҳамагонӣ ва бидуни истисно ҳастанд. Бинобар ин, ҳатто паёмбарон ҳам аз идроки зоти Ҳақ нотавонанд. Ҳамин аст, ки Расули Худо (с) ҳамнаво бо дигар бандагон, рӯ ба Худо мекунад ва мегӯяд: “Мо арафнока ҳаққа маърифатик” (Мо бандагонро ёрои шинохти зоти ту нест).[4]

Чӣ гуна бояд Худоро шинохт?

Ҳол ки сухан аз чистӣ ва чигунагиии Худо мамнуъ аст, суол ин аст, ки чӣ гуна бояд Худоро шинохт? Дар мабоҳиси фалсафаи зеҳн ва ҳамчунин баъзе ривоёт, посухҳое барои ин пурсиш мавҷуд аст.

Дар ирфони назарӣ ҳам, талош шудааст, ки навъе худошиносии ирфонӣ ироа шавад. Ҳадафи ман аз ин навиштор, тарҳ ва баҳси ин ду равиш нест; зеро умуми мардумон на файласуфанд ва на ориф, вале онон ҳам дар ҷустуҷӯи Худоянд.

Роҳи дигаре ҳаст, ки авом низ аз он баҳра мебаранд, ҳарчанд авомона нест; роҳе, ки Худоро ҳамин наздикиҳо, дар ҳамин хона ва мадраса ва донишгоҳ ва кӯчаву бозор ба мо нишон медиҳад; раҳёфте ба маърифати Худо, ки ҳамагонӣ аст, вале масун аз авҳоми зеҳн аст.



1 2 3 4 next