Шариат, тариқат, ҳақиқат



Барои ҳамагон маълум аст, ки “шариат” яъне муқаррарот ва аҳкоми исломӣ бар асоси як силсила ҳақоиқ ва маслиҳатҳо. Фақеҳон маъмулан ин маслиҳатҳоро ба умуре тафсир мекунанд, ки инсонро ба саодат мерасонад. Масалан намоз, як ҳукми исломӣ бар асоси маслиҳате аст, ки дар он нуҳуфта. Шореъ дар намоз маслиҳате гузошта, ки мусулмон бо адои намоз, ба он маслиҳат ва фоида даст меёбад ва саодатманд мегардад.

Аммо орифон мӯътақид ҳастанд, ки ҳамаи роҳҳо ба сӯи Худо поён меёбад ва ҳамаи маслиҳатҳо ва ҳақоиқ, аз навъи шароит, имконот, васоил ва асбобе аст, ки инсонро ба сӯи Худо меронад.

Фақеҳон ҳамин қадр мегӯянд, ки дар зери пардаи шариат (яъне аҳком ва муқаррарот) як силсила масолеҳ нуҳуфта аст ва он масолеҳ ба манзилаи иллат ва руҳи шариат ба шумор мераванд. Танҳо василаи найл ба он масолеҳ, амал ба шариат аст. Аммо орифону сӯфиҳо мӯътақиданд, ки масолеҳу ҳақоиқе, ки дар аҳком нуҳуфта аст, аз навъи манозил ва мароҳилест, ки инсонро ба мақоми қурби илоҳӣ ва вусул ба ҳақиқат меронад.

Орифону сӯфиҳо мӯътақид ҳастанд, ки ботини шариат роҳ аст ва онро “тариқат” мехонанд ва поёни ин роҳ “ҳақиқат” аст, яъне ҳамон тавҳиде, ки қаблан ба он ишора шуд, ки пас аз фанои ориф аз худ, ҳосил меёбад. Ин аст, ки ориф ба се чиз мӯътақид аст: шариат, тариқат, ҳақиқат. Ӯ мӯътақид аст, ки шариат, васила ё пӯстлохест барои тариқат ва тариқат, пӯстлох ё василаест барои ҳақиқат.

Мояҳои ирфону тасаввуф

Баъзе аз касоне, ки бо ирфону тасаввуф миёнаи хубе надоранд ва ё онро хуб нафаҳмидаанд ва иддаои пайравӣ аз салафи солеҳро ҳам доранд, мегӯянд: Ислом дини сода ва умумифаҳм ва холӣ аз ҳаргуна рамзу матолиби печида ва ғайри мафҳум аст. Асоси эътиқодии Ислом иборат аст аз тавҳид. Тавҳиди исломӣ низ хеле сода аст. Зеро аввалан, ҳамчунон ки масалан хона созандае дорад ҷудо аз худ, чаҳон низ созандае дорад ҷудо ва мунфасил аз худ ва ӯ ҷуз Худо нест. Сониян, ин созандаи ҷаҳон, дар зот, сифот ва асмои худ ягона аст ва монанду назире надорад. Ташбеҳи Ӯ ба махлуқоташ ҳам ширк аст.

Аз сӯи дигар, асоси робитаи инсон бо матоъҳои ҷаҳон аз назари Ислом зуҳд аст. Зуҳд яъне рӯй гардондан аз матоъҳои фонии дунё барои вусул ва расидан ба неъматҳои ҷовидони охират.

Аз инҳо, ки бигузарем, ба як силсила муқаррароти содаи амалӣ мерасем, ки фиқҳ ӯҳдадори онҳост аз қабили намоз, рӯза, ҳаҷ ва ғайра. Ислом ҷуз инҳо нест.

Аз назари инҳо, он чи орифон ва сӯфиҳо ба номи тавҳид гуфтаанд, матлабест ғайр аз тавҳиди исломӣ. Зеро тавҳиди орифон иборат аст аз ваҳдати вуҷуд, яъне ин ки ҷуз Худо, шуун, асмо, сифот ва таҷаллиёти Ӯ чизе вуҷуд надорад.

Сайру сулуки ирфонӣ низ ғайр аз зуҳди исломӣ аст, зеро дар сайру сулук як силсила маонӣ ва мафоҳим тарҳ мешавад аз қабили ишқ ва муҳаббати Худо, фанои дар Худо, таҷалии Худо бар қалби ориф, ки дар зуҳди исломӣ матраҳ нест.



1 2 3 4 5 next